Diyarbakır Gezilecek Yerler: Surlar, Hevsel Bahçeleri ve Ulu Cami
Diyarbakır gezilecek yerler listesiyle Sur içindeki tarihî yapıları ve Dicle kıyısındaki durakları tanıyın. Ulu Cami, surlar ve Hevsel için rotanızı oluşturun.

Bir bakışta
- Bölge
- Sur ilçesi, Dicle kıyısı ve çevresi.
- En uygun dönem
- İlkbahar ve sonbahar; yazın öğle sıcağından kaçının.
- Önerilen süre
- Sur içi ve Dicle kıyısı için iki gün ayırın.
- Ulaşım
- Sur içinde yürüyün; kıyı duraklarına toplu taşıma veya taksiyle gidin.
- Kimler için
- Tarih, mimari ve doğayla ilgilenen gezginler ve aileler.
- Öne çıkanlar
- Diyarbakır Surları, Ulu Cami, Hevsel Bahçeleri, On Gözlü Köprü.
Diyarbakır gezilecek yerler, Sur ilçesindeki tarihî yapılar ile Dicle kıyısındaki doğal ve kültürel alanlarda yoğunlaşır. İlk kez gelenler, sur içindeki Ulu Cami, hanlar ve İçkale’yi yürüyerek keşfedebilir; Hevsel Bahçeleri’ni ve On Gözlü Köprü’yü ayrı duraklar olarak planlayabilir. Kent merkezinin dışındaki Zerzevan Kalesi içinse ayrıca ulaşım ayarlamak gerekir.
Diyarbakır’da gezilecek yerler arasında öne çıkan surlar, kentin farklı dönemlerden izler taşıyan dokusunu çevreler. Dağ Kapı ve Keçi Burcu çevresinde surları yakından görebilir, Mardin Kapı’dan sur içi sokaklarına geçebilirsiniz. Ulu Cami, Hasan Paşa Hanı, Sülüklü Han ve Dört Ayaklı Minare birbirine yakın duraklar arayanlar için uygundur.
Diyarbakır merkezde gezilecek yerler için rotanızı İçkale’deki Arkeoloji Müzesi, Meryem Ana Kilisesi ve Cahit Sıtkı Tarancı Müzesi’yle genişletebilirsiniz. Diyarbakır gezilecek yerler listesi oluştururken tarihî yapıların yanı sıra Hevsel Bahçeleri’ni ve Dicle kıyısını da düşünün; çocuklarla geziyorsanız yürüyüşü kısa bölümlere ayırın.
Diyarbakır gezilecek yerler rotanızı kurarken sur içindeki durakları bir arada, Dicle kıyısındakileri ayrı bir gezi olarak planlayabilirsiniz. Dar sokaklarda yürümek için rahat ayakkabı seçin; açık alan gezilerini günün serin saatlerine bırakın.
Diyarbakır Surları
Diyarbakır gezilecek yerler arasında surlar, Sur ilçesindeki tarihî kent merkezini çevreleyen bazalt dokusuyla öne çıkar. Kökenleri antik döneme uzanan savunma yapısı, farklı dönemlerde onarım ve eklemelerle bugünkü görünümünü kazanmıştır. Koyu renkli taş işçiliğini ve burçlardaki bezemeleri yakından görmek için sur dibindeki sokaklarda yürüyebilirsiniz.
Yürüyüşe başlamadan önce surların tamamını dolaşmak yerine görmek istediğiniz bölümü seçin; çevredeki sokakları da rotanıza katın. Not: Surların her bölümüne çıkılamaz; yürüyüşünüzü erişime açık alanlarla sınırlayın.
Dağ Kapı ve sur yürüyüşü
Dağ Kapı çevresi, sur yürüyüşüne başlamak için uygun bir noktadır. Buradan surların bir yanında tarihî kent merkezini, diğer yanında modern Diyarbakır’ın sokaklarını nasıl ayırdığını görebilirsiniz. Kapı çevresindeki hareketli caddelerden sur hattına yönelirken bazalt taş işçiliğine ve burçların kent dokusundaki yerine dikkat edin. Yürüyüş güzergâhını seçerken surların her bölümünün ziyaretçilere açık olmadığını hesaba katın; yapıya çıkmak yerine erişime açık yolları izleyin.
Keçi Burcu ve Mardin Kapı
Keçi Burcu, surların Dicle’ye bakan kesiminde manzarayı izlemek için öne çıkar. Buradan Hevsel Bahçeleri’ni ve nehir vadisini surlarla birlikte görebilirsiniz. Mardin Kapı ise kentin güneyindeki tarihî geçiş noktasıdır; çevresindeki bazalt surlar ve kapı düzeni, eski kente girişin nasıl biçimlendiğini gösterir. Manzara için Keçi Burcu’na, surların kent yaşamıyla ilişkisini görmek için Mardin Kapı çevresine zaman ayırabilirsiniz.
Hevsel Bahçeleri
Hevsel Bahçeleri, Sur ilçesinde Diyarbakır Surları ile Dicle Nehri arasında uzanan tarihî tarım alanıdır. Yüzyıllar boyunca kentin sebze ve meyve ihtiyacına katkı sağlayan bahçeler, bugün de tarımsal kullanımı ve yeşil dokusuyla dikkat çeker. Dicle kıyısındaki bitki örtüsü, kuşlar için de yaşam alanı oluşturur. Diyarbakır gezilecek yerler arasında burayı farklı kılan, tarım alanını tarihî kent manzarasıyla birlikte görebilmenizdir.
Bahçelerin genişliğini ve surlarla ilişkisini yüksek bir noktadan görmek isterseniz şu bakış açılarını değerlendirebilirsiniz:
- Keçi Burcu çevresinden bahçeleri ve Dicle vadisini birlikte izleyebilirsiniz.
- On Gözlü Köprü çevresinden nehir kıyısına ve bahçelerin uzandığı alana bakabilirsiniz.
Diyarbakır Ulu Cami
Diyarbakır gezilecek yerler arasında Ulu Cami, Sur ilçesindeki tarihî kent merkezinde yer alır. Yapı, İslam öncesi dönemden kalan bir ibadet alanı üzerine inşa edilmiş; Büyük Selçuklu döneminde biçimlenmiş, sonraki dönemlerde onarılarak bugüne ulaşmıştır. Avlusunda farklı dönemlerin izlerini taşıyan cepheleri, sütunları ve güneş saatini görebilirsiniz.
Diyarbakır merkezde gezilecek yerleri yürüyerek keşfederken caminin açık ve koyu renkli taşlarla işlenmiş cephelerine yakından bakın. Avludaki süslemeler ve kitabeler, yapının geçirdiği değişimleri anlamanıza yardımcı olur. Not: İbadet sırasında sessiz olun; namaz kılanları fotoğraflamadan önce izin isteyin ve ibadet alanlarına uygun kıyafetle girin.
Hasan Paşa Hanı ve Sülüklü Han
Diyarbakır gezilecek yerler rotanızda Sur ilçesindeki Hasan Paşa Hanı ve Sülüklü Han, tarihî çarşı yürüyüşüne ekleyebileceğiniz iki duraktır. İkisi de avlulu han mimarisini görmenizi sağlar; ancak ölçekleri ve avlularının yarattığı atmosfer farklıdır.
Ulu Cami çevresinden çarşı sokaklarına geçerken hanları peş peşe ziyaret edebilirsiniz. Avlulara girdiğinizde taş işçiliğine ve yapıların sokakla ilişkisine bakın; böylece çarşıdaki ticaret hayatının hanlarla nasıl iç içe geliştiğini daha iyi kavrarsınız.
Hasan Paşa Hanı
Ulu Cami’nin karşısındaki Hasan Paşa Hanı, Sur ilçesinin tarihî çarşı dokusu içinde yer alır. Osmanlı döneminde inşa edilen hanın iki katlı revakları, ortasındaki şadırvanı çevreleyen geniş bir avluya açılır. Avluya girip revakların altından yapıyı dolaşabilir, üst kattaki kemerlerden avlu düzenini farklı bir açıdan görebilirsiniz. Ulu Cami ziyaretinin ardından hana yürüyerek geçmek, iki yapıyı aynı gezi rotasında görmenizi sağlar.
Sülüklü Han
Sur ilçesindeki Sülüklü Han, Osmanlı döneminden kalan avlulu bir yapıdır. Kesme bazalt taşından duvarları ve avluya açılan mekânları, hanın eski ticaret işlevini yansıtır. Adını, avlusundaki kuyuda geçmişte bulunduğu anlatılan sülüklerden alır. Hana ulaşırken dar sokaklarda taş cepheleri ve küçük dükkânları görebilirsiniz. Avluda kısa bir mola verdikten sonra çevredeki sokakları yürüyerek keşfetmek, tarihî kent dokusunu daha yakından tanımanızı sağlar.
Dört Ayaklı Minare ve Sur içi sokakları
Sur ilçesindeki Dört Ayaklı Minare, Şeyh Mutahhar Camii’nin minaresidir. Akkoyunlu dönemine tarihlenen yapı, dört taş sütunun taşıdığı gövdesiyle sokak düzeyinde alışılmış minarelerden ayrılır. Altından geçerek sütunların yerleşimini ve taş işçiliğini yakından görebilirsiniz.
Minare çevresinden Sur içinin dar sokaklarına yürüdüğünüzde koyu renkli bazalt duvarlar, avlulara açılan kapılar ve taş işçiliğiyle süslü pencere çevreleri dikkatinizi çeker. Sokakların kıvrımlı yapısı, aynı yapıların farklı cephelerini görmenize imkân verir. Yürürken özellikle şu ayrıntılara bakabilirsiniz:
- Kapı girişlerindeki taş kemerler ve işlemeler.
- Eski evlerin sokağa bakan pencere düzeni.
- Bazalt ile açık renkli taşın birlikte kullanıldığı cepheler.
Meryem Ana Kilisesi ve Diyarbakır’ın çok katmanlı mirası
Sur ilçesindeki Meryem Ana Kilisesi, Diyarbakır Süryani Ortodoks toplumunun ibadet ve kültürel yaşamında önemli bir yere sahiptir. Tarihî Sur sokaklarında yürürken kilisenin taş mimarisini, yakın çevredeki farklı dönemlere ait yapılarla birlikte görebilirsiniz. Yapı, kentin yalnızca surları ve camileriyle değil, farklı inançların bıraktığı izlerle de tanındığını gösterir.
- Ulu Cami, kentin İslam mimarisi mirasını yansıtır.
- Surp Giragos Ermeni Kilisesi, Ermeni toplumunun kentteki tarihine işaret eder.
Diyarbakır gezilecek yerler listenize bu durakları eklerken ibadet mekânlarının kullanımına saygı gösterin. Not: Meryem Ana Kilisesi’nin ziyaret koşulları ibadet ve topluluk etkinliklerine göre değişebilir; gitmeden önce güncel durumu ilgili kurumdan öğrenin.
On Gözlü Köprü ve Dicle kıyısı
On Gözlü Köprü, Sur ilçesinin güneyinde Dicle Nehri üzerinde uzanır. Dicle Köprüsü adıyla da bilinen tarihî yapı, taş kemerleriyle nehir manzarasının belirgin parçalarından biridir. Köprünün iki yakasından kemerleri ve suyun çevresindeki doğal dokuyu farklı açılardan görebilirsiniz.
Dicle kıyısında acele etmeden yürümek, köprüye uzaktan bakmak ve fotoğraf çekmek için zaman ayırabilirsiniz. Nehir kenarındaki bir noktada durup suyu izlemek, Sur içindeki yapı gezilerinden farklı, daha sakin bir mola sunar. Gezinizde şunlara yer verebilirsiniz:
- Köprünün taş kemerlerini kıyıdan inceleyin.
- Nehir boyunca kısa bir yürüyüş yapın.
- Köprü ile Dicle’yi aynı karede fotoğraflayın.
İçkale ve Diyarbakır Arkeoloji Müzesi
Sur ilçesinde, surlarla çevrili tarihî kentin kuzeydoğusunda yer alan İçkale, Diyarbakır’ın savunma ve yönetim geçmişini anlamak için önemli bir duraktır. Surlar boyunca yürüdükten sonra buraya geçerseniz kentin tarihini yalnızca dışarıdan görülen taş örgüyle sınırlı kalmadan değerlendirebilirsiniz.
İçkale’deki Diyarbakır Arkeoloji Müzesi ziyareti, sur gezisine arkeolojik bir bağlam ekler. Böylece kentin farklı dönemlerde nasıl yaşandığına dair izleri, yürüdüğünüz tarihî çevreyle ilişkilendirebilirsiniz.
İçkale’deki tarihî yapılar
İçkale’de farklı dönemlerin izlerini aynı yerleşkede görebilirsiniz. Artuklu Sarayı’nın kalıntıları, alanın Orta Çağ’daki yönetim işlevini hatırlatır. Osmanlı döneminden kalan yapılar ise bu kullanımın sonraki yüzyıllarda da sürdüğünü gösterir:
- Saint George Kilisesi, İçkale’nin daha eski dinî mirasının parçalarındandır.
- Eski cezaevi ve askerî yapılar, yerleşkenin yakın geçmişteki işlevlerini yansıtır.
Yapıların taş işçiliğine ve konumlarına bakarak İçkale’nin zaman içinde nasıl değiştiğini izleyebilirsiniz.
Arkeoloji Müzesi koleksiyonları
Diyarbakır Arkeoloji Müzesi’nin koleksiyonları, bölgedeki yerleşimlerin farklı dönemlerini eserler üzerinden izlemenizi sağlar. Gezinizi şu gruplara odaklanarak sürdürebilirsiniz:
- Taş aletler ve seramikler, tarih öncesi yaşamın gündelik izlerini gösterir.
- Heykeller, kabartmalar ve yazıtlar, farklı toplulukların inançlarına ve anlatılarına ışık tutar.
- Sikkeler ve gündelik kullanım eşyaları, ticaret ile üretim hakkında ipuçları verir.
Eserlerin açıklamalarını okuyarak bulundukları dönemleri karşılaştırabilir, bölgenin geçmişindeki değişimi daha iyi kavrayabilirsiniz.
Cahit Sıtkı Tarancı Müzesi
Cahit Sıtkı Tarancı Müzesi, şairin doğduğu Sur ilçesindeki geleneksel Diyarbakır evinde yer alır. Tarancı’nın yaşamına ve edebiyatına ayrılan odaları gezerken yapının avlulu konut düzenini de görebilirsiniz. Odaların avlu çevresinde sıralanması, evin farklı bölümleri arasında açık bir ortak alan oluşturur.
Gezerken şu mimari ayrıntılara bakabilirsiniz:
- Avluya açılan odalar, evin içe dönük yerleşimini gösterir.
- Taş duvarlar, Diyarbakır’ın geleneksel konut mimarisini yansıtır.
- Avlu, odalar arasında dolaşırken yapının bütününü görmenizi sağlar.
Müze, şairin eserleriyle doğduğu ev arasındaki bağı kurmak ve Sur’un gündelik yaşamına ait bir konutu içeriden tanımak için uygun bir duraktır.
Zerzevan Kalesi
Zerzevan Kalesi, Diyarbakır’ın Çınar ilçesinde yer alan Roma dönemi askerî yerleşimidir. Kent merkezindeki tarihî duraklardan farklı olarak burada, sınır güvenliği için kullanılan bir garnizonun kalıntılarını gezebilirsiniz. Surlar, gözetleme kulesi, sarnıçlar ve yer altı yapıları, askerî yaşamın nasıl düzenlendiğine dair izler taşır.
Yerleşimdeki Mithras Tapınağı, Roma döneminde askerler arasında da görülen Mithras inancıyla ilişkilidir. Tapınağı ve diğer kalıntıları birlikte görmek, alanın yalnızca savunma amacıyla kullanılmadığını anlamanızı sağlar.
- Kaleyi kent merkezi yürüyüşünden ayrı bir gezi olarak planlayın.
- Açık alanda yürüyeceğiniz için rahat ayakkabı ve mevsime uygun giysi seçin.
Ulaşım
Sur içindeki tarihî durakları yürüyerek gezebilirsiniz. Dar sokaklarda araçla ilerlemek yerine rotanızı yakın yapıları art arda görecek şekilde kurmanız daha pratiktir. Kent merkezine uçakla veya şehirler arası otobüsle geldiğinizde Sur’a toplu taşıma ya da taksiyle geçebilirsiniz.
- Hevsel Bahçeleri ve Dicle kıyısı için Sur’daki yürüyüş rotasından ayrı bir gidiş-dönüş planlayın; inişli çıkışlı yolları hesaba katın.
- Çınar ilçesindeki Zerzevan Kalesi’ni kent merkezi gezisinden ayrı tutun. Özel araç veya uygun bir transfer seçeneğiyle ulaşımınızı planlayın.
İpucu: Sur sokaklarını yürüyerek gezeceğiniz gün rahat ayakkabı tercih edin; Dicle kıyısı ve Zerzevan Kalesi ziyaretleri için ulaşım seçeneklerini gezi gününden önce kontrol edin.
Ne zaman gidilir?
İlkbahar ve sonbahar, Diyarbakır Surları çevresinde yürümek ve Hevsel Bahçeleri’ni açık havada görmek için elverişli dönemlerdir. Diyarbakır merkezde gezilecek yerleri bu aylarda planlarken yürüyüşü gün içine daha rahat yayabilirsiniz.
Yazın sıcak saatlerde uzun açık hava rotaları yerine sabah erken veya akşamüstü yürüyüşlerini tercih edin. Öğle saatlerini Ulu Cami gibi kapalı ya da gölgeli duraklara ayırın; yanınızda su bulundurun.
Sık sorulan sorular
Diyarbakır gezilecek yerler için kaç gün ayırmak gerekir?
Sur içindeki Ulu Cami, hanlar, İçkale ve müzeleri gezip Dicle kıyısındaki Hevsel Bahçeleri ile On Gözlü Köprü’ye uğramak için iki gün ayırabilirsiniz. Zerzevan Kalesi’ni de görmek isterseniz Çınar ilçesine ulaşımı ayrıca planlayın; kale, merkezdeki yürüyüş rotasının dışındadır.
Diyarbakır Surları, Hevsel Bahçeleri ve Ulu Cami aynı gün gezilir mi?
Evet, Sur içindeki Ulu Cami ve surların bir bölümünü yürüyerek gezdikten sonra Hevsel Bahçeleri’ne bakan noktalara geçebilirsiniz. Ancak surların tamamını dolaşmaya çalışmak yerine Dağ Kapı veya Keçi Burcu çevresinden bir bölüm seçmeniz daha rahat olur. Dicle kıyısında vakit geçirmek için de zaman bırakın.
Diyarbakır Ulu Cami’nin tarihî önemi nedir?
Sur ilçesindeki Ulu Cami, İslam öncesine uzanan bir ibadet alanının üzerinde yer alır ve Büyük Selçuklu döneminde biçimlenmiştir. Sonraki dönemlerden izler taşıyan yapı, Diyarbakır’ın farklı tarih katmanlarını bir arada görmenizi sağlar. Avlusu ve taş işçiliğini inceledikten sonra karşısındaki Hasan Paşa Hanı’na geçebilirsiniz.
Hevsel Bahçeleri nerede, nasıl görülebilir?
Hevsel Bahçeleri, Sur ilçesinde tarihî surlarla Dicle Nehri arasındadır. Bahçelerin kentle ilişkisini görmek için Keçi Burcu çevresindeki manzara noktalarından bakabilirsiniz. Dicle kıyısına indiğinizde tarım alanlarını nehirle birlikte farklı bir açıdan görürsünüz. Bahçelerin üretim yapılan alanlar olduğunu dikkate alarak kullanılan parsellere girmeyin.
Diyarbakır’da çocuklarla hangi yerler gezilebilir?
Sur içinde Ulu Cami, Hasan Paşa Hanı ve İçkale’yi birbirine yakın duraklar olarak planlayabilirsiniz. Diyarbakır Arkeoloji Müzesi, çocukların bölgenin geçmişini eserler üzerinden tanımasına yardımcı olabilir. Açık havada vakit geçirmek için On Gözlü Köprü çevresini seçebilirsiniz; sur kenarlarında ve nehir kıyısında çocuklara eşlik edin.
Bunları da okuyun
Sinop Gezilecek Yerler: Tarihi Cezaevi, Hamsilos ve Sahiller
Sinop gezilecek yerler arasında Tarihi Sinop Cezaevi, Hamsilos Koyu ve Erfelek Şelaleleri öne çıkıyor. Merkezden kıyıya uzanan gezi rotanızı planlayın.
Ordu Gezilecek Yerler: Boztepe, Yason Burnu ve Yaylalar
Ordu gezilecek yerler rotanızı Boztepe, Yason Burnu, Ünye ve yaylalar arasında kurun. Altınordu'dan kıyıya ve iç kesimlere uzanan durakları keşfedin.
Safranbolu Gezilecek Yerler: Çarşı, Konaklar ve Çevresi
Safranbolu gezilecek yerler arasında Tarihî Çarşı, Osmanlı konakları ve Tokatlı Kanyonu öne çıkıyor. Gezi rotanızı bu duraklara göre planlayın.


